Openbare ruimte, onderhoud

Wat wilden we bereiken?

Een schone, hele en veilige openbare ruimte waar de burgers tevreden over zijn en waar zij zich betrokken bij voelen. Dat wordt dan bij voorkeur ook zichtbaar in actieve bijdragen van onze inwoners en ondernemers bij acties en activiteiten in het kader van leefbaarheid.
Eind 2016 wordt het nieuwe beleidsplan beheer openbare ruimte 2016-2025 (BBOR) ter vaststelling aan de raad aangeboden. Dit beleidsplan dient als leidraad voor het uit te voeren beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Het BBOR geeft inzicht in de huidige toestand van de kapitaalgoederen, de ambities voor de komende 10 jaar en de daarvoor benodigde middelen. Ondanks de recent doorgevoerde bezuinigingen en de spanning op beheer en onderhoud die dit oplevert proberen we de bereikte tevredenheid over het onderhoud van de openbare ruimte te handhaven. In het nieuwe Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte 2015-2026 (BBOR) introduceren we daarvoor een nieuwe basiskwaliteit: “De Bossche basiskwaliteit”. Deze basiskwaliteit garandeert minimale onderhoudsniveaus die noodzakelijk zijn voor een veilige, leefbare omgeving, maar biedt ook ruimte voor maatwerk. Maatwerk is gewenst om op de juiste plekken het juiste onderhoud uit te voeren. Op plekken die burgers belangrijk vinden is dat mogelijk anders dan op andere plekken in de buurt. Dit maatwerk kan de tevredenheid ten goede komen. Bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners worden uitgenodigd en gestimuleerd om mee te denken aan het maatwerk in hun openbare ruimte. Uitgangspunt hierbij is een budget neutrale invulling, met “inzet van burgers voor extra kwaliteit” en “vervangen is geen automatisme” als leidende principes.

In het nieuwe beleidsplan “Beheer Openbare Ruimte 2016-2025” worden de resultaten van de 2-jaarlijkse omnibus enquête voorgedragen als maatstaf voor de tevredenheid over een schone, hele en veilige openbare ruimte. Uit het omnibus onderzoek van 2015 blijken scores die variëren tussen een 6,5 (voor het schoonhouden van de naaste omgeving) en een 7,5 (voor het onderhoud van openbaar groen). Als concrete ambitie voor de komende jaren is aangegeven om de bereikte resultaten klanttevredenheid op de diverse onderdelen te consolideren.

Wat hebben we er voor gedaan?

Wegen
In het onderhoud is voornamelijk gestuurd op veiligheid en comfort en daarna op duurzaamheid en aanzien. In verband met veiligheid lag ook in 2017 de prioriteit van het repareren bij de fiets- en voetpaden. Hierbij monitoren we regelmatig met weginspecties of de keuzes verantwoord blijven. Vanwege de overgang naar een nieuw beheersysteem is de geplande inspectie van het verhardingsareaal  doorgeschoven naar 2018. Het uitstellen van deze inspectie heeft niet geleid tot uitstel van gepland onderhoud aan wegverhardingen en levert als zodanig geen extra risico’s op voor de verkeersveiligheid.
Met de nieuwe inspectiecijfers wordt de meerjaren onderhoudsplanning geactualiseerd en afgestemd op andere disciplines en ruimtelijke ontwikkelingen.

Naast het onderhoud dat gecombineerd is met vitalisering of ander planvorming, is er 2017 grootschalig onderhoud uitgevoerd aan de asfaltverharding van onder andere de Harendonkweg, Balkweg, Helftheuvelweg, Bankade en Sint Landolinuslaan. Bij de Van Rijckevorselweg en Coppensdijk in Vinkel is in verband met ernstige opdruk boomwortels het asfalt van het fietspad vervangen. In een deel van het Schutskamppark en het Burgemeester van Zwietenpark is ook vanwege ernstige opdruk boomwortels het asfalt van voetpaden vervangen.

In 2017 is de elementverharding grootschalig aangepakt van o.a.: Parklaan (parallelweg), Scheidingstraat, Sint Janskerkhof, Havensingel (boomwortelopdruk), Van Rijckevorselweg, Pastoor Vogelsplein / Lindenlaan, Schoolstraat (Rosmalen), Zwartbroekweg, Orthen / Gemaalweg, Moeskampweg.

In 2017 is op diverse locaties onderhoud uitgevoerd aan de markering op rijbanen en fietspaden. Daarnaast is in 2017 in Rosmalen, Nuland en Vinkel groot onderhoud uitgevoerd aan
diverse wegen en voet-/fietspaden met half verharding, o.a. aan de Bergstraat en de Papendijk.

Kunstwerken
Het onderhoud dat we uitvoeren is risico gestuurd en gericht op een duurzaam en veilig areaal kunstwerken. Daarom inspecteren we regelmatig onze kunstwerken. I.v.m. de overgang naar een nieuw beheersysteem zijn de geplande inspecties doorgeschoven naar 2018. De fietsbruggen zijn dit jaar nog wel geïnspecteerd, in verband met risicobeheersing. Omdat vooral bij houten bruggen de achteruitgang van de sterkte sneller kan gaan.

In 2017 zijn alle houten fietsbruggen constructief getoetst. Hiervoor zijn (materiaal)onderzoeken, inspecties en QuickScan berekeningen uitgevoerd. Daar waar de bruggen niet meer (helemaal) voldoen aan de belastingen van het huidige gebruik, zijn passende maatregelen getroffen: We hebben voertuig werende palen geplaatst, onderhoud uitgevoerd en bruggen versterkt of vervangen. In 2017 hebben we 4 houten fietsbruggen vervangen.

Het onderzoek constructieve veiligheid voor de bestaande betonnen en stalen fietsbruggen is ook gestart en zal in de eerste helft van 2018 worden afgerond. De voetbrug in Orthen, is omwille van de veiligheid afgesloten en verwijderd. In overleg met bewoners(verenigingen) en belanghebbende wordt een onderzoek uitgevoerd naar een nieuwe verbinding tussen de twee wijken in Orthen. Op basis van de resultaten van het onderzoek van alle fietsbruggen zullen wij bepalen welke maatregelen nodig zijn voor de eventueel geconstateerde risico’s.

In de Maaspoort hebben we 6 betonnen bruggen voorzien van een water afsluitende laag, om zo de duurzaamheid te verhogen en kapitaalvernietiging te voorkomen.

De voorbereiding van het groot onderhoud aan de Lambooybrug is in 2017 afgerond. Tijdens de voorbereiding van de vervanging van de 7-Steensebrug, bleek dat er te grote risico’s zijn voor de omgeving en de naastgelegen panden bij het vervangen van de brug. Daarom wordt in 2018 een alternatief verder uitgewerkt voor het versterken/renoveren van de brug.

De voorbereiding van het groot onderhoud en renovatie van een 5 tal metselwerktoogbruggen is in 2017 afgerond. Hierbij zijn de eisen en wensen van de omgeving, nadrukkelijk meegenomen in het contract. Hinder, tijdens de uitvoering van de werkzaamheden, voor de horeca, Binnendieze rondvaarten en winkels willen we daarmee beperken.

In 2017 hebben we de vervanging van de elektrische installatie van de industriehavenbrug voorbereid. Na deze vervanging kan de brug worden bediend vanuit de sluis bij Engelen. Uitvoering start in 2018.
Bij sluis Engelen is een informatiedisplay geplaatst om schippers beter te kunnen informeren en de stad te kunnen promoten.

Bij de Ertveldplas zijn een aantal versleten steigers en meerpalen verwijderd. Illegale bewoning en overlast wordt hiermee tegen gegaan.
Voor de watertaxi zijn tijdelijke opstapplekken gemaakt, een pilot die in het kader van het project Zuid Willemspark is gerealiseerd.

Tussen Sluis Engelen en de Ertveldplas zijn in de Zuid Willemsvaart trapjes geplaatst om de veiligheid te vergroten van watergebruikers, de roeivereniging maakt gebruik van dit stukje kanaal.
We hebben voorbereidingen getroffen om na het hoogwaterseizoen een walstroomkast te plaatsen op de kade in Engelen. De kast is gereed en wordt in april 2018 geplaatst.
In 2017 is een constructief onderzoek uitgevoerd van Sluis 0. Dit onderzoek dient ter ondersteuning van het inspiratiedocument Zuid Willemspark en als voorbereiding van de ontwikkelingen rondom Sluis 0. In juli 2017 heeft de raad het inspiratiedocument Zuid Willemspark vastgesteld.

Tenslotte is de Rietveldenhaven gebaggerd en zijn de uitspoelgaten bij de kades in de Rietveldenhaven opgevuld.

Riolering
In het gemeentelijk Riolering Plan en in het Waterplan ’s-Hertogenbosch liggen de beleidskaders vast. In januari 2017 zijn deze geactualiseerde plannen vastgesteld. In het kader van het gemeentelijk rioleringsplan hebben we in 2017 naast het reguliere onderhoud, het hemelwater afgekoppeld van het verhard oppervlak, waar dit doelmatig is. We sluiten hierbij aan op andere projecten zoals herinrichting van het openbaar gebied. Op deze manier verlagen we de druk op het huidige rioolstelsel. In 2017 speelde in dit kader o.a. herontwikkeling Orthen-Links, Lekkerbeetjesstraat/Maijweg en Dorpsstraat/ Burg. Woltersstraat Rosmalen.

Gelijktijdig met de vitalisering van de openbare ruimte in Kruiskamp en Schutskamp optimaliseren we het rioleringssysteem en koppelen we hemelwater af. In 2017 werkten we aan de voorbereiding van de projecten Zeeheldenbuurt 2e fase, Kooikersweg – West en Weidonklaan/ Oeterselaan.

In fases vervangen we de komende jaren de besturingssystemen van gemalen en bergbezinkbassins. De eerste fase is in 2017 voorbereid en wordt in eerste kwartaal 2018 gegund.

In 2017 is de riolering in de Paardskerkhofweg vervangen als onderdeel van het herontwikkelingsplan Boschveld.

We verkennen in regionaal verband (samenwerkingsovereenkomst Doelmatig Waterbeheer De Meierij) gezamenlijk concrete projecten voor het verminderen van het energieverbruik en energieterugwinning in de waterketen. Daarnaast onderzoeken we alternatieve vormen van inzameling van afvalwater.

De aanleg van een kabelnet en gasleidingen in Gewande grijpen we aan om de (circa dertig) IBA’s (Individuele Behandeling van Afvalwater), die op het einde van hun levensduur zijn, te vervangen. 33 panden worden aangesloten op het rioolsysteem van de Groote Wielen zodat een meer bedrijfszekere situatie ontstaat. In 2017 is gewerkt aan de voorbereiding, de uitvoering staat gepland voor 2018/2019.

Water

In de wijk Noord is een pilot uitgevoerd in het kader van het Oeverplan. Hierbij is gekeken tegen welke problemen we aanlopen bij het omvormen van beschoeide oevers tot natuurvriendelijke oevers. Met de ervaringen van deze pilot is de voorbereiding gestart voor het Oeverplan in de gehele wijk Noord. In november 2017 heeft de aanbesteding plaatsgevonden. De uitvoering van het vervangen van 21 km. beschoeiing en het omvormen van 11 km beschoeide oevers tot natuurvriendelijke oevers zal plaatsvinden in de periode januari 2018 t/m maart 2021. E.e.a. is een uitvloeisel van het nieuwe onderhoudscontract met waterschap Aa en Maas. Hierin is opgenomen dat er van de huidige oevers ca. 25 % natuurvriendelijk wordt ingericht.

De baggerwerkzaamheden in de wijken West, Engelen en een deel van Maaspoort worden in maart 2018 afgerond. Eind 2018 start de voorbereiding van de baggerwerkzaamheden overige deel wijk Maaspoort en wijk Noord.

Het herstel van de kademuren langs de Binnenhaven is geheel volgens planning verlopen. De gehele oostzijde van de haven, vanaf de stuw tot aan de Boombrug, is afgerond. In 2018 gaat de aannemer verder aan de westzijde.

Ook is in 2017 de voorbereiding gestart voor het vervangen van de beschoeiing van de voorlandjes langs de West-, Kasteren-, Aa- en Muntelwal. Uitvoering vindt plaats in 2018 en een deel van de kosten zal via een subsidie worden gefinancierd.

Voorbereidingen voor het herstel van de Vestingwerken aan de Zuidwal, Bastion Oranje en entree Binnenhaven is bijna afgerond. Aanbesteding en uitvoering vindt plaats in 2018, waarvan ook weer een deel via de BRIM wordt gesubsidieerd. Subsidie voor de Vestingwerken langs de Kasteren-, Aa- en Muntelwal is niet toegekend. Hiertegen is in 2017 bezwaar -, beroep - en hoger beroep aangetekend. De uitspraak van het hoger beroep wordt begin 2018 verwacht.

Groen

Het groen beheer is uitgevoerd conform het afgesproken niveau B (Bossche basiskwaliteit), bij de monitoring blijkt dat de gerealiseerde kwaliteit van het groen ruimschoots voldoet aan niveau B.
De stad wordt onderhouden door aannemers die een social return verplichting in hun contracten hebben. De Weener XL is prefered supplier, een groot deel van het reguliere groenonderhoud is uitgevoerd door mensen die in dienst zijn van Weener XL.

Het extra budget dat beschikbaar is gesteld voor het aanbrengen van meer kleurrijk groen is besteed aan diverse projecten o.a. het aanplanten van bloembollen, het zaaien van bloemenmengsels, verfraaien van plantvakken, het plaatsen van bloembakken en het planten van bomen.
Na overleg met bewoners en wijkraden is een keuze gemaakt welke initiatieven gewenst waren, en vervolgens zijn deze op diverse locaties gerealiseerd, o.a. in wijken Nuland, Vinkel, Graafse Poort, Rosmalen Noord, Maaspoort, Rosmalen Zuid en Rosmalen Zuid.
Het planten van bloembollen verrijkt niet alleen de kleur in het voorjaar, maar zorgt ook voor een voedingsaanbod voor bijen en insecten. Vanuit ecologisch oogpunt is gekozen voor bijenmengsels of bollenmengsels in combinatie met een bloemrijk kruidenmengsel.

In de vitaliseringsprojecten is het groen in de wijk Sparrenburg is de Heihoeven in uitvoering, de wegen zijn aangepakt en het groen (bomen en beplanting) is in voorbereiding. In overleg met de bewoners wordt dit project uitgevoerd.
Langs het Mariannepad zijn bomen aangeplant.

Spelen
De speeltoestellen en speelondergronden zijn geïnspecteerd en onderhouden, conform wetgeving. Hierbij wordt gewerkt door eigen medewerkers, externe inspecteurs en Weener XL wordt ingezet voor regulier onderhoud aan de speelondergronden. Op basis van de leeftijd van de toestellen, de inspectie resultaten en wensen van bewoners is een vervangingsplanning opgesteld voor de komende 3 jaar.
Bij renovatie van een speelplek is overleg met de bewoners over de inrichting. Verschillende speelplekken zijn geheel of gedeeltelijk vernieuwd o.a.: Baroniehoeve, Eerste buitenpepers, Cartils, De Josselin de Jongstraat, Buskeshoeven, Sportplein de Overlaet, Biezeakker, van der Hoopstraat, Witte de Withstraat, Mariniersstraat. In samenwerking met de Johan Cruyff foundation is de Cruyff court aan de Loekemanstraat gerenoveerd.

De speelplek in Hintham aan de Tweeberg is vervangen en uitgebreid, de buurtbewoners hebben zelf geld ingezameld voor de vervanging van de speeltoestellen. Een voorbeeld van een bewonersinitiatief.

Openbare verlichting, VRI en verkeersmeubilair

Conform het Beleidsplan Openbare Verlichting (2011) zijn ook in 2017 armaturen van de openbare verlichting vervangen door energiezuinige LED-armaturen met een beter lichttechniek en een lager energieverbruik en minder CO2 uitstoot. Tevens is op diverse locaties de verlichting grotendeels gedimd en daar waar mogelijk worden innovatieve mogelijkheden zoals dynamische verlichting toegepast.

We hebben de frequentie van klein onderhoud aan de VRI verlaagd, door het onderhoud zo goed mogelijk preventief te plannen.
Daar gaan we mee door en voegen daar aan toe dat we door betere monitoringsmogelijkheden ook het detecteren van de voertuigen en fietsen naar een hoger niveau brengen waardoor de verkeerslichtenregeling beter functioneert.

Voor de bebording zijn we in 2017 gestart met het vervangen van Maaspoort, in 2018 is de bebording in het centrum aan de beurt. Door deze vervangingsmaatregel wordt de wijk verkeerstechnisch bekeken, daar waar nodig worden borden toegevoegd of verwijderd naar de huidige wet en regelgeving.

Reiniging
Het dagelijks onderhoud is steeds meer op beeldkwaliteit gestuurd, in 2017 hebben we daarom veel nieuwe contracten op beeld aanbesteed. We sluiten daarbij aan op de ambities uit het beleidsplan BBOR. Naast het normale programma van hondenpoep ruimen zijn we in 2017 gestart met een poepzuiger die op overlastlocaties wordt ingezet. Ook zijn we samen met bewoners uit de Maaspoort op zoek gegaan naar oplossingen voor de hondenpoepoverlast in de wijk, dit traject loopt door in 2018.

De eigen verantwoordelijkheid, gedragsbeïnvloeding en burgerparticipatie hebben bij reiniging centraal gestaan. Inwoners, scholen, winkeliers en ondernemers blijven betrokken bij de opgave. Communiceren over wat je doet en hoe je dat doet maar ook wat je van een ander verwacht zijn daar een onderdeel van. Hiervoor werken we ook samen met andere organisaties. We participeren samen met Brabantse gemeenten langs Maas, de Provincie, waterschap Aa en Maas, Natuurmonumenten, Rijkswaterstaat en het IVN in het project Schone Maas om zwerfafval in de Maas tegen te gaan. In dat kader is samen met Natuurmonumenten en IVN ’s-Hertogenbosch een prikactie met vrijwilligers georganiseerd langs de Maasoevers. Tijdens Carnaval is een pilot uitgevoerd om het afval op straat te verminderen. Daarbij is in de omgeving van het Centraal station een social media campagne, een activatieteam, zwerfafvalprikkers en afvaleilanden ingezet. Op 25 maart, tijdens de zwerfafvaldag, zijn grote delen van de stad zwerfafvalvrij gemaakt met meer dan 1200 vrijwilligers. Bij station de Vliert is de graffiti spuitplek gerealiseerd. Deze Hall of Fame die door graffiti artiesten De Bunker genoemd is, is in mei met een graffiti jam door graffitispuiters en de buurt geopend.
In november hebben we op basis van zowel de jurystemmen als de publieksstemmen de Uitblinker 2017 gewonnen. We hebben hieraan meegedaan om de bewustwording rond afval tijdens evenementen te vergroten. De veegdienst was genomineerd voor de Uitblinker verkiezing van Nederland Schoon en de NVRD en de mannen van de veegdienst hebben zelf campagne gevoerd.

Wat heeft het gekost?

Beheergroep

Areaal

Eenh.

Kengetal begroot 2017

Begroting 2017*

Realisatie 2017

Groen incl. bomen

9.036.972

€ 0,84

€ 7.617.240

€ 7.673.345

Speelvoorzieningen

2.483

st.

€ 356,63

€ 885.510

€ 882.636

Straatmeubilair

61.385

st.

€ 15,51

€ 951.890

€ 1.004.954

Verhardingen

9.235.904

€ 0,57

€ 5.296.048

€ 5.481.823

Reiniging

18.272.876

€ 0,26

€ 4.837.400

€ 4.791.869

Civieltechnische kunstwerken

123.288

€ 13,47

€ 1.661.150

€ 1.654.603

Openbare verlichting

32.226

st.

€ 43,02

€ 1.386.310

€ 1.394.405

Verkeersinstallaties

75

st.

€ 7.788,40

€ 584.130

€ 581.812

Riolering

800.884

m.

€ 2,62

€ 2.096.197

€ 2.362.264

Gemalen en drukriool

498

st.

€ 2.056,51

€ 1.024.143

€ 1.024.143

Water en havens

5.672.304

€ 0,43

€ 2.466.330

€ 2.697.361

Totaal

€ 28.806.348

€ 29.549.215

*De begrote bedragen zijn na publicatie aangepast aan de nieuwe richtlijnen voor het toerekenen van overhead.

In 2017 is 2,6% meer besteed aan onderhoud dan begroot. De grootste overschr─│ding wordt veroorzaakt door onderhoud aan de Zuid Willemsvaart.